03/11/2015
03/11/2015

Chi tiết các phản ứng hiếm gặp ở từng loại vắc xin

Với từng loại vắc xin các phản ứng thường gặp, các phản ứng hiếm gặp là như thế nào, tỷ lệ ra sao? Bảng chi tiết các phản ứng có thể gặp sau tiêm với từng loại vắc xin khác nhau dưới đây sẽ giúp các bậc phụ huynh hình dung và từ đó yên tâm cho trẻ đi tiêm phòng.

 

Tiêm vắc xin giúp phòng rất nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ. Ảnh: H.Hải
Tiêm vắc xin giúp phòng rất nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho trẻ. Ảnh: H.Hải

Không vắc xin nào an toàn 100%

Theo PGS.TS Trần Như Dương, Phó Viện trưởng viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, bản chất của vắc xin là một chế phẩm sinh học đặc biệt. Vắc xin có nguồn gốc từ các vi sinh vật gây bệnh hoặc độc tố của chúng hoặc do tổng hợp sinh học đã được bào chế làm mất khả năng gây bệnh nhưng vẫn còn khả năng kích thích cơ thể sinh kháng thể.

Về nguyên tắc, tất cả các vắc xin đều phải đảm bảo được tính an toàn và hiệu lực cũng như phải trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt mới được đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, giống như thuốc không có một loại vắc xin nào dù tốt đến đâu có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối 100% như mong muốn. Bởi khi tiêm vắc xin tức là đưa một kháng nguyên lạ vào trong cơ thể và mỗi cá thể phản ứng với vắc xin ở các mức độ khác nhau, trong đó, hầu hết chỉ có các phản ứng nhẹ như sốt, sưng đau tại chỗ tiêm và tự khỏi trong 24h.

“Tuy nhiên cũng có một số rất ít cơ thể lại có phản ứng mạnh với vắc xin như sốt cao, co giật, quấy khóc kéo dài, tím tái, thậm chí là sốc và tử vong. Chính vì vậy trong thực tế, nhiều trường hợp tiêm cùng một lô vắc xin, thậm chí tiêm cùng 1 lọ vắc xin nhưng có trẻ có phản ứng rất nghiêm trọng, trong khi tất cả các trẻ khác hoàn toàn bình thường. Đây là do phản ứng cá thể cơ địa của từng người với vắc xin chứ không phải do chất lượng vắc xin”, TS Dương nói.

TS Dương cũng phân tích các nguyên nhân gây tử vong sau tiêm chủng, để người dân có cái nhìn rõ hơn về vấn đề này.

Do trùng hợp ngẫu nhiên với các bệnh lý khác:

Đây là nguyên nhân hay gặp nhất bởi vì khác với thuốc chữa bệnh dùng đơn lẻ cho từng bệnh nhân thì vắc xin trong TCMR được dùng hàng loạt, cho rất đông đối tượng trong đó chủ yếu là trẻ nhỏ. Ở giai đoạn này, trẻ rất dễ bị nhiễm trùng hay các bệnh bẩm sinh chưa được phát hiện - nguyên nhân chính gây ra tử vong - thì lại trùng với thời điểm tiêm các loại vắc xin.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), dị tật bẩm sinh và nhiễm trùng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi và 1 ngày ước tính ở Việt Nam có khoảng 70 trẻ em dưới 1 tuổi bị tử vong mà không rõ nguyên nhân. Nếu các dấu hiệu của bệnh chưa được phát hiện tại thời điểm tiêm chủng thì rất dễ có sự trùng hợp giữa thời điểm bệnh tiến triển và tiêm chủng, vì thế các dấu hiệu bất thường và tử vong sau tiêm rất dễ bị quy kết do tiêm chủng.

Do phản ứng quá mẫn cá thể đối với vắc xin:

Như đã nói ở trên, tiêm vắc xin tức là đưa một kháng nguyên lạ vào trong cơ thể và mỗi cá thể phản ứng với vắc xin ở các mức độ khác nhau. Đa phần là phản ứng nhẹ nhưng cũng có một số rất ít cơ thể lại có phản ứng quá mẫn rất mạnh với vắc xin dẫn đến sốc phản vệ mà không phải là do chất lượng của vắc xin.

Những trường hợp sốc nếu không được cấp cứu kịp thời dẫn đến tử vong. Trong một số trường hợp thể sốc tối cấp không hồi phục thì dù được cấp cứu kịp thời vẫn tử vong.

Do chất lượng vắc xin không đạt yêu cầu:

Đây là vấn đề mà người dân quan tâm hàng đầu khi thông tin về những trường hợp phản ứng sau tiêm chủng được đưa ra. Theo TS Dương, khi xảy ra các phản ứng sau tiêm mà do vắc xin không đảm bảo chất lượng thì có đặc điểm là các tai biến và tử vong xảy ra hàng loạt, với các chùm ca bệnh liên quan mật thiết với cùng một loại vắc xin, cùng một lô vắc xin.

Tuy nhiên nguyên nhân này là vô cùng hiếm gặp vì tất cả các lô vắc xin trước khi được cấp phép lưu hành đều phải trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt.

Do sai sót trong thực hành tiêm chủng:

Đây là nguyên nhân do sai sót của cán bộ tiêm chủng gây ra như: bảo quản vắc xin không đúng, tiêm sai chỉ định, tiêm sai liều lượng, tiêm sai đường dùng, tiêm nhầm thuốc. Nếu do nguyên nhân này thì tai biến thường chỉ xảy ra ở một điểm tiêm chủng và liên quan đến một số cán bộ nào đó.

Hầu hết các sai sót do thực hành tiêm chủng có thể gây tai biến cho trẻ nhưng khó dẫn đến tử vong trừ tiêm nhầm vắc xin với một loại thuốc khác.

Không rõ nguyên nhân:

Rất nhiều trường hợp tử vong dù được điều tra rất kỹ lưỡng, khách quan, khoa học nhưng vẫn không thể xác định được nguyên nhân. Trong trường hợp này tử vong được xếp vào nhóm không rõ nguyên nhân.

Mặc dù các phản ứng sau tiêm chủng và một số rất ít trường hợp bị tử vong do tiêm chủng xảy ra là điều khó tránh khỏi nhưng lợi ích to lớn của vắc xin đem lại là lớn hơn bội phần so với những rủi ro do tiêm chủng gây ra. Chính vì vậy mục đích của tiêm chủng là phải bảo vệ toàn thể cộng đồng, cho nên nếu tỉ lệ phản ứng sau tiêm nằm trong khuyến cáo cho phép của WHO thì nhất thiết vẫn phải duy trì tiêm chủng để tránh dịch bệnh bùng phát.

Vì thế, để phòng bệnh, trẻ cần phải được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. Nếu trẻ không được tiêm chủng hoặc tiêm không đầy đủ, tiêm chủng muộn sẽ rất nguy hiểm dẫn đến trẻ có nguy cơ cao bị mắc bệnh do không có miễn dịch bảo vệ.

Tại Việt Nam sau 30 năm triển khai tiêm vắc xin đã có 600 triệu mũi vắc xin được tiêm và tai biến nặng xảy ra sau tiêm vắc xin là hãn hữu đã cho thấy tính an toàn của vắc xin. Nhờ có chương trình TCMR mỗi năm có hơn 1,5 triệu trẻ em, gần 1,6 triệu phụ nữ có thai được bảo vệ hàng năm với khoảng 50 triệu mũi tiêm để phòng 12 bệnh nguy hiểm phổ biến nhất liên quan đến sự sống còn của trẻ em. Nhờ tiêm vắc xin Việt Nam đã thanh toán bệnh thủy đậu từ năm 1979; thanh toán bại liệt từ năm 2000; đã loại trừ bệnh uốn ván sơ sinh vào năm 2005.

Hiện Việt Nam đang thực hiện mục tiêu loại trừ bệnh sởi và giảm tỷ lệ nhiễm viêm gan vi rút B ở trẻ dưới 5 tuổi xuống 1% trước năm 2020. Ngoài ra, các bệnh truyền nhiễm khác trong chương trình TCMR như bạch hầu, ho gà, viêm não nhật bản, sởi đã giảm một cách ngoạn mục từ hàng trăm đến hàng nghìn lần so với thời kỳ trước tiêm chủng.


Tú Anh

Nguồn: Dân trí

 
loading...