09/08/2015
09/08/2015

Người đàn ông bắt gà đất cất tiếng gáy

Bắt những con gà đất vô tri vô giác biết gáy như gà thật, món đồ chơi dân gian dân tộc Tày của ông Choóng trở nên đặc biệt “có một không hai”.

Đam mê với con gà đất từ hồi mới là đứa trẻ lên 10, ông Hoàng Choóng (69 tuổi, trú xã Na Sầm, Văn Lãng, Lạng Sơn) đã bỏ ra nhiều công sức mày mò tìm hiểu, khôi phục lại loại đồ chơi này. Thầy dạy ông Choóng làm gà đất là cụ già người dân tộc đã ở tuổi thất thập cổ lai hy, nhận thấy niềm đam mê đặc biệt của một đứa bé nên quyết định truyền nghề.

Gà đất biết gáy là món đồ chơi dân gian của người Tày khu vực Đông Bắc. Nó phát ra tiếng cục cục, mỗi khi thổi hơi vào lại có tiếng gáy như một chú gà trống nghe rất vui tai. Tuy nhiên, để làm hoàn chỉnh được một sản phẩm mất rất nhiều công sức. Vậy nên, cách làm gà đất gáy dần mai một và nhiều người không còn biết tiếng gáy của nó ra sao.

Vào những năm 90 của thế kỷ trước, khi đang là Trưởng phòng Văn hóa huyện Văn Lãng, ông Choóng đã đau đáu nỗi niềm phải tìm mọi cách khiến những cục đất vô tri vô giác hình con gà cất tiếng gáy. Ông tập làm nhiều lần nhưng đều thất bại. Sau đó, công việc ngày một bận rộn, niềm đam mê cùng gà đất của ông đành gác sang một bên. 

ga-dat-9684-1438688882.jpg

Gà đất biết gáy của ông Hoàng Choóng rất sinh động và đặc biệt. Ảnh: Hồng Vân

Từ năm 2009, khi về hưu ông Choóng mới có thời gian dành toàn tâm toàn ý cho món đồ chơi này. Thoạt đầu cứ tưởng với những kiến thức được thầy truyền dạy, ông có thể làm được một con gà biết gáy, vậy nhưng bắt tay thực hiện mới thấy khó khăn chồng chất.

Hàng chục con gà đất hỏng phải vứt bỏ, tốn bao nhiêu công sức mà ông vẫn không tìm ra được phương pháp đúng. Trong nhà ông lúc nào cũng ngổn ngang đất, giấy, cây sậy, có người còn bảo ông về hưu rảnh rỗi quá bày đặt để có việc làm. Chính ông cũng đôi lúc cảm thấy nản nhưng cứ nghĩ đến việc một món đồ chơi dân gian biến mất ông lại quyết tâm.

“Cụ dạy tôi cách làm con gà đất cơ bản như thế nào, nhưng để có được con gà gáy tốt như bây giờ thì tôi phải tự học hỏi, mày mò tìm hiểu rất nhiều”, ông Choóng chia sẻ.

Nguyên liệu để làm con gà đất là thứ đất đặc biệt có tên gọi theo tiếng dân tộc là Thó. Đất màu trắng, chỉ có ở sông suối khu vực huyện Văn Lãng. Muốn kiếm đất tốt có khi phải đào sâu đến cả mét mới lấy được. Đất lấy đất về phơi thật khô, giã mịn và loại bỏ hết bụi bẩn. Đem thứ bột ấy trộn cùng nước nhào kỹ cho dẻo, tiếp tục cho vào khuôn nặn thành hình đầu gà và đuôi gà, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là tay nặn sao cho thật đều, thật giống hình con gà.

Đến công đoạn này chỉ mới xong phần vỏ, bí kíp khiến gà đất phát ra tiếng kêu giống như thật nằm trong chiếc lưỡi. Ông Choóng mất rất nhiều thời gian để phát hiện ra rằng lưỡi gà khi đặt vào trong chiếc kèn làm bằng thân cây sậy cần cân đối, vừa khít. Tiếng gà gáy trong hay đục, cao hay thấp phụ thuộc vào điều này. Người làm gà đất nếu không hiểu, không nắm bắt được điểm này thì làm cả trăm con gà tiếng gáy vẫn không đúng điệu.

Bây giờ, nếu có đủ nguyên liệu thì mỗi ngày ông Choóng sẽ làm ra được 8-10 con gà đất. Món đồ chơi chỉ nằm gọn trong lòng bàn tay nhỏ bé, xinh xắn tưởng như không còn giờ xuất hiện trở lại tạo sự thích thú cho cả trẻ nhỏ và người lớn.

ong-CHoong-5979-1438693028.jpg

Ông Choóng đang chế tác những chú gà đất biết gáy. Ảnh: Hồng Vân

Khôi phục hoàn chỉnh con gà đất biết gáy ông Choóng coi đó mới thành công một nửa, nửa còn lại là phải làm sao để càng nhiều người biết đến và yêu thích món đồ chơi này. Mặt khác, ông rất lo lắng trước sự xâm nhập của các món đồ chơi độc hại, bạo lực không nhãn mác từ bên kia biên giới tràn vào ảnh hưởng tới con trẻ. "Tôi làm con gà đất để trẻ con không chơi đồ chơi Trung Quốc nữa, thêm yêu nông thôn, đồng ruộng”, ông lý giải. 

Hiện nay, ông đã truyền nghề cho 3 người con trai, tuy nhiên hàng ngày ông vẫn đều đặn hoàn thiện những con gà đất để đem đến trưng bày, bán tại các dịp lễ hội, Tết tại địa phương và các tỉnh lân cận. Dưới bàn tay khéo léo, tài hoa cùng với sự tâm huyết, ông Choóng đã bắt những cục đất biết cất tiếng gáy.

Ông vui mừng khoe: “Tôi mang con gà này xuống cả Hà Nội cho nó gáy, đem vào Bảo tàng dân tộc, trẻ con thành phố thích lắm. Còn khỏe, tôi còn mang gà đất đến nhiều nơi, chắc chắn người Việt mình sẽ thích đồ chơi dân gian”.

Hồng Vân

Nguồn: Vnexpress

 
loading...